در پی اختلاف نظر بین بانک مرکزی و سازمان حسابرسی در رابطه با صورتهای مالی بانکها، سازمان حسابرسی طی نامه‌ای دیدگاه هر دو دستگاه را به نهاد بین‌المللی مرجع تدوین استانداردهای گزارشگری مالی به عنوان یک داور حرفه‌ای، مستقل و مسئول تدوین استاندارد منعکس کرد.

بنیاد IFRS در نهایت طی نامه‌ مورخ 28 اکتبر 2017 در نامه‌ای خطاب به مدیر عامل محترم سازمان حسابرسی، نظر خود را ارائه کرد. اصل و ترجمه نامه سازمان حسابرسی و پاسخ بنیاد IFRS به شرح پیوست می‌باشد.

 

....................................................................

4 ژوئن سال 2017 جناب آقاي هانس هوگرورست طبق مصوبه مجمع عمومی سازمان حسابرسی بهعنوان مرجع رسمی تدوین استانداردهاي حسابداري در ایـران، کلیـه شرکتهاي بزرگ پذیرفتهشده در بورس اوراق بهادار تهران، بانکها و شرکتهاي بیمه ملزم هستند صورتهاي مالی خود را براي دوره مالی که از اول فروردین سال 1395) بیستم مارس سال 2016 (شروع میشـود ، بـر اسـاس اسـتانداردهاي بینالمللی گزارشگري مالی تهیه کنند. در ارتباط با تهیه صورتهاي مالی بانکها بر مبناي استانداردهاي بینالمللی گزارشـگري مـالی ، در دو مـورد بـین بانـک مرکزي (نهاد ناظر بـر بانکهـا) و سـازمان حسابرسـی (نهـاد تـدوین کننـده اسـتانداردها) اخـتلاف نظـر وجـود دارد و تهیهکنندگان صورتهاي مالی و حسابرسان را با چالشهایی مواجه کرده است.

 

سابقه در جمهوري اسلامی ایران، عملیات بانکداري بر اساس قانون بانکداري اسلامی (قانون عملیات بانکی بدون ربـا) انجـ ام میشود. طبق این قانون، بانک سپردههاي سرمایهگذاري مدتدار را از سپردهگذاران دریافت مـی کنـد و ایـن منـابع را همراه با منابع خود بانک به منظور اعطاي تسهیلات در چارچوب عقود اسلامی، مورد استفاده قرار میدهد. طـی دوره مالی به هر یک از سپردههاي سرمایهگذاري مدتدار، بر اسـاس مبلـغ سـپرده و دوره زمـانی سـپري شـده از قـرارداد سپرده، سود علیالحساب ثابتی پرداخت میشود. با توجه به ترکیب منابع بانک و منابع دریافتی از سپردهگذاران، سود تسهیلات مالی اعطاشده به عنوان درآمد مشـاع در نظـر گرفتـه مـی شـود و در صـورتی کـه سـهم سـپرده گـذاران از درآمدهاي مشاع بیش از سود علیالحساب پرداختی باشد، مبلغ مازاد پس از کسر حـق الوکالـه بانـک (بابـت خـدمات ارائهشده) بین سپردهگذاران تقسیم مـی شـود. اگـر سـهم سـپرده گـذاران از درآمـدهاي مشـاع کمتـر از سـود ثابـت علیالحساب باشد، سود ثابت پرداختی، قطعی تلقی میشود. دیدگاه بانک مرکزي از دیدگاه بانک مرکزي جمهوري اسلامی ایران به عنوان نهاد نـاظر و مقـررات گـذار سیسـتم بـانکی ، بـه دلیـل نقـش سپردهگذاران و مشارکت آنها در درآمدهاي مشاع: 1 .مبلغ اصل سپردههاي سرمایهگذاري مدتدار و سود مربوط به آن، باید در یک طبقه جداگانه بـین بـدهیها و حقوق مالکانه منعکس شود

2 .به غیر از صورت سود و زیـان، یـک صـورت مـالی اساسـی دیگـر بـا عنـوان “صـورت عملکـرد سـپرده هـاي سرمایهگذاري” باید به مجموعه صورتهاي مالی اضافه شود (مانند پیوست 2 (که در آن به ترتیب سهم بانـک و سهم سپردهگذاران از درآمدهاي مشاع ارائه میشود. لازم به ذکر است که از دیدگاه بانک مرکزي جمهوري اسلامی ایران، سپردهگذاران تـأمین کننـده اصـلی منـابع بانـک هستند و بنابراین، استفادهکنندگان اصلی صورتهاي مالی تلقی میشوند. درآمدهاي مشاع در صورت سـود و زیـان بـه عنوان درآمد تسهیلات اعطایی و سود سپردهها به عنوان هزینه طبقهبندي میشود.

دیدگاه سازمان حسابرسی از دیدگاه سازمان حسابرسی به عنوان مرجع رسمی تدوینکننده استاندارد در ایران، طبق اسـتانداردهاي بـین المللـی گزارشگري مالی داراییها، عناصري که باید در ترازنامه ارائه شود شامل داراییها، بدهیها و حقـوق مالکانـه اسـت و ارائـه عنصر چهارم بین بدهیها و حقوق مالکانه مجاز نیست. ماهیت سپردههاي سرمایهگذاري مدتدار و نحوه پرداخت سود آن با تعریف بدهیها سازگار است و در نتیجه این اقلام باید در بدهیهاي بانک گـزارش شـود. عـلاوه بـراین، مجموعـه کامل صورتهاي مالی طبق استاندارد بینالمللی حسابداري 1 تعریف شده است و نباید صورت مـالی دیگـري بـه ایـن مجموعه اضافه شود. ارائه صورت عملکرد سپردهها باعث میشود درآمدهاي مشاع و سهم سـپرده گـذاران دو بـار ارائـه گردد، یک بار در صورت سود و زیان و بار دیگر در صورت عملکرد سپردهاي سرمایهگـذار ي. لـذا سـازمان حسابرسـی اعتقاد دارد سهم سپردهگذاران از درآمدهاي مشاع باید به عنوان یادداشت توضیحی صورت سود و زیان ارائه شـود ، نـه به عنوان یک صورت مالی اساسی. لطفاً نظر خود را در ارتباط با چالش مطرحشده ارائه کنید. نظر شما به عنـوان راه حـل نهـایی، توسـط هـر دو طـرف پذیرفته خواهد شد. خواهشمند است با توجه به اهمیت موضوع، نظر خود را در اسرع وقت اعـلام بفرماییـد . پیشـاپیش از شـما بـه خـاطر همکاري صمیمانهتان سپاسگزارم.

 

سازمان حسابرسی اکبر سهیلیپور

 

 

...................................................................

8 اکتبر سال 2017 جناب آقاي اکبر سهیلیپور از شما بابت نامه ارسالی به هانس هوگرورست در تاریخ 24 ژوئن سال 2017 سپاسگزاري میکنم. عذرخواهی مرا بابت تأخیر در پاسخ به نامه بپذیرید. ما چندین بار تلاش کردیم تـا دربـاره موضـوع طـرح شـده، از طریق تماس تلفنی یا پست الکترونیکی با همکاران شما ارتباط برقرار کنیم. اما موفـق نشـدیم . خوشـبختانه ایـن شانس را داشتیم که آقاي بزرگاصل و همکار ایشان را در سمینار خـود در دبـی در اکتبـر سـال 2017 ملاقـات کنیم و ایشان به ما اطلاع دادند بهتر است که به نامه شما پاسخ مکتوب بدهیم. لازم به ذکر است که ما همواره تمایل داریم درباره موضوعات فنی بحث و گفتگو داشته باشیم، اما دربـاره مسـائلی که بین اشخاص در ارتباط با معاملات خاص پیش میآید، دخالت نمیکنیم. امـا دربـاره موضـوع مطـرح شـده مـا متوجه شدیم که سؤال شما کاملاً به درك بهتر برخی الزامات استانداردهاي بینالمللی گزارشـگري مـالی مربـوط است و به معاملاتی خاص اشاره ندارد. بر این اساس، ما الزامات مربوط در استانداردهاي خود را در خصوص سـؤال شما به صورتی شفاف بیان میکنیم.

در ارتباط با طبقهبندي اقلام در صورت وضعیت مالی، به پاراگراف 11 استاندارد بینالمللی حسابداري 32 ابزارهـاي مالی: ارائه اشاره میشود که در آن ابزار مالکانه بـه عنـوان قـراردادي تعریـف شـده اسـت کـه شـواهدي از منـافع باقیمانده در داراییهاي واحد تجاري پس از کسر بدهیهاي آن فراهم میکند. در نتیجه، صورت وضعیت مـالی کـه طبق استانداردهاي بینالمللی گزارشگري مالی تهیه میشـود شـامل داراییهـا، بـدهیها و حقـوق مالکانـه اسـت و اقلامی غیر از این سه طبقه را در بر نمیگیرد. در ارتباط با صورتهاي مالی، بند 10 استاندارد بینالمللی حسابداري 1 ارائـه صـورتهاي مـالی تصـریح مـی کنـد کـه مجموعه کامل صورتهاي مالی شامل موارد زیر است: الف. چهار صورت مالی اصلی ـ صورت وضعیت مالی به تاریخ پایان دوره، صورت سود یـا زیـان و سـایر اقـلام سود و زیان جامع براي دوره، صورت تغییرات در حقوق مالکانه و صورت جریانهاي نقدي براي دوره؛ ب. یادداشتهاي توضیحی؛ پ. اطلاعات مقایسهاي؛ ت. صورت وضعیت مالی به تاریخ ابتداي دوره قبل در شرایطی خاص

بند 11 استاندارد بینالمللی حسابداري 1 ،واحد تجاري را ملزم میکند که تمام صورتهاي مالی در مجموعه کامل صورتهاي مالی را با اهمیت یکسان ارائه کند. از دیدگاه من، مجموعه صورتهاي مالی طبق استانداردهاي بینالمللی گزارشگري مالی، نمیتوانـد شـامل صـورتی بیش از موارد فهرستشده در بند 10 استاندارد بینالمللی حسابداري 1باشد. با وجود این، در بند 112 اسـتاندارد بینالمللی حسابداري 1 تصریح میشود که اطلاعاتی که باید به موجب استانداردها افشا شود و در جاي دیگري از صورتهاي مالی ارائه نشده است، در یادداشتهاي توضیحی ارائه میشود. همچنین اطلاعـاتی کـه واحـد تجـاري در جاي دیگري از صورتهاي مالی ارائه نکرده است اما براي درك هر یک از صورتهاي مالی ضروري به نظر مـی رسـد در یادداشتهاي توضیحی افشا میگردد. بـر ایـن اسـاس، واحـد تجـاري ممکـن اسـت در یادداشـتهاي توضـیحی اطلاعاتی ارائه کند که به موجب استانداردهاي بینالمللی گزارشگري مالی الزامی نشده است اما این اطلاعـات بـه درك صورتهاي مالی کمک میکند. امید است پاسخ ارائهشده سودمند باشد.

با احترام

هنري ریس

مدیر فعالیتهاي پذیرش و پیادهسازي

 

منبع : سایت سازمان حسابرسی https://audit.org.ir/WFrmPublicNewsView.aspx?ID=1045